Menu




Żydzi kochali Łódź. Wojna sprawiła, że jest ich teraz tylko garstka.

Kliknij, aby polubić Senioralna.TV na Facebooku
Kliknij, aby polubić czytany artykuł na Facebooku

Ludność żydowska była grupą niezmiernie ważną dla łódzkiej historii. W mieście Żydzi zaczęli osiedlać się już od XVII wieku, choć w 1793 r. mieszkało tam jedynie jedenastu Żydów. Ich liczba stopniowo wzrastała, aż w przededniu II wojny światowej przekroczyła 231 tysięcy osób.

Była to grupa mocno spolaryzowana społecznie. Z jednej strony z nacji tej rekrutowała się duża część inteligencji związanej z polska kulturą i nauką, z drugiej wielu jej przedstawicieli żyło w nędzy i zasilało kręgi proletariatu przemysłowego. To przedsiębiorcy pochodzenia żydowskiego byli w dużej mierze współtwórcami potęgi włókienniczej, jaką stała się na przełomie 19-go i 20-go wieku Łódź.

Po wkroczeniu Niemców do Łodzi hitlerowcy od razu rozpoczęli plany utworzenia getta. W nocy z 10 na 11 listopada 1939 roku podpalili, zdewastowali i zburzyli większość łódzkich synagog. 8 lutego 1940 roku oficjalnie utworzono, drugie co do wielkości po warszawskim, Litzmannstadt-Getto. Do łódzkiego getta zwożono Żydów z Niemiec, jak i terenów będących pod ich okupacją: Czech, Austrii, Luksemburga, Kraju Warty. Łącznie przez getto przeszło ponad 200 tys. Żydów z Europy Zachodniej.

W getcie produkowano odzież, obuwie, meble, wyroby tekstylne i kaletnicze na potrzeby Wehrmachtu i prywatnych firm m.in: AEG. W getcie funkcjonowały samorządne władze żydowskie. Pierwsze deportacje z getta do obozów śmierci odbyły się w 1942 roku do obozu w Kulmhof an Nehr (Chełmno nad Nerem). Likwidację getta zarządził w maju 1944 roku Heinrich Himmler – odbyła się ona w dwóch etapach. Pierwsze transporty w dniach 23 czerwca – 14 lipca 1944 roku wywiozły około 7 tys. Żydów do obozu Kulmhof. Drugim etapem było wywiezienie w dniach 9 – 29 sierpnia 1944 roku 70 tys. mieszkańców getta do Auschwitz-Birkenau. W ten sposób getto przestało istnieć, jako ostatnie żydowskie getto na terenach Polski.

Pozostało jedynie 810 osób w celu uprzątnięcia getta oraz 600 Żydów, których wywieziono do obozu w Königs Wusterhausen. W okresie istnienia getta zmarło w nim z głodu lub chorób 45327 osób, które pochowano na cmentarzu żydowskim – na tzw. Polu Gettowym.

Do dzisiaj ważnym elementem krajobrazu Łodzi są pozostałości po żydowskiej kulturze i religii. Jednym z przykładów może być cmentarz gminy żydowskiej przy ulicy Brackiej. Widać tu gołym okiem jak wielu wybitnych mieszkańców tego miasta jest tutaj pochowanych. Niestety mimo starań fundacji "Monumentum Iudaicum Lodzense", która stara się ratować nagrobki to cmentarz popada w ruinę. Ogromne wrażenie zrobi na każdym widok na Pole Gettowe, gdzie postawiono 14 tysięcy tabliczek z nazwiskami ofiar nazistów. To pozwoli każdemu na chwilę zadumy i zastanowienia jak okrutna jest wojna.

RokLiczba ludnościProcent lm.
1793 11 6%
1809 98 19%
1820 259 34%
1897 98 677 31%
1912 10 4974 22,9%
1939 233 tys. 34,7%
1944 72 tys.  
1946 46 tys.  
1969 niecałe 1 000 1%
2012 ponad 300 0,04%